Jednym z najbardziej znanych modeli osobowości i różnic indywidualnych jest tzw. Wielka Piątka, czyli pięć wielkich cech osobowości: Neurotyczność, Ekstrawersja, Otwartość na doświadczenie, Ugodowość i Sumienność. W zamierzeniach model ten miał zatem być podstawą syntezy wiedzy o osobowości, uzyskiwanej w badaniach empirycznych prowadzonych w wielu różnych obszarach w wielu różnych modelach.
-> Artykuł na temat różnych modeli Wielkiej Piątki znajduje się tutaj.
Niestety Wielka Piątka nie spełniła pokładanych w niej oczekiwań. Napotkała pewne strukturalne i teoretyczne problemy, z którymi nie potrafiła sobie poradzić. Kiedy McCrae na łamach czasopisma Theory and Psychology prezentował model Wielkiej Piątki jako fizykę osobowości, sformułowałem na łamach tegoż czasopisma krytykę tego stanowiska, wypływającą z kołowego modelu wartości Schwartza.
-> Artykuł Roberta McCreae o fizyce osobowości znajduje się tutaj.
-> Moja dyskusja z nim znajduje się tutaj.
Przeniesienie geometrycznego myślenia i kołowego modelu Schwartza z obszaru wartości na cechy osobowości przyczyniło się do powstania Kołowego Modelu Metacech Osobowości. Model ten rozwiązywał problemy Wielkiej Piątki, ale – przede wszystkim – ożywił nadzieję na możliwą syntezę różnych modeli z obszaru psychologii osobowości i różnic indywidualnych.
Istotą modelu jest rozłożenie podstawowych wymiarów osobowości w strukturze koła. Owe podstawowe wymiary to Alfa i Beta, odkryte w strukturalnych badaniach nad Wielką Piątką, uzupełnione o Gammę i Deltę. Wymiary mają greckie nazwy, ponieważ w różnych obszarach psychologii osobowości oraz różnic indywidualnych zyskują nieco różne znaczenia, ale struktura relacji między nimi jest zawsze taka sama.
Poniżej znajdują się podstawowe artykuły dotyczące modelu oraz jego implikacji.
Pozostałe moje teksty dotyczące modelu znajdują się tutaj.
Podstawowe teksty opisujące Kołowy Model Metacech Osobowości
Cieciuch, J., & Strus, W. (2017). The Two-Factor Model of personality. In Virgil Zeigler-Hill & Todd Shackelford (Eds.), Encyclopedia of Personality and Individual Differences (s. 1-16). Springer International Publishing AG. https://doi.org/10.1007/978-3-319-24612-3_2129
Strus, W., & Cieciuch, J. (2017). Towards a synthesis of personality, temperament, motivation, emotion and mental health models within the Circumplex of Personality Metatraits. Journal of Research in Personality, 66, 70-95. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2016.12.002
Strus, W., & Cieciuch, J. (2021). The Circumplex of Personality Metatraits and the HEXACO model: Toward refinement and integration. Journal of Personality, 89(4), 803-818. https://doi.org/10.1111/jopy.12616
Strus, W., Cieciuch, J., & Rowiński, T. (2014). The Circumplex of Personality Metatraits: A synthesizing model of personality based on the Big Five. Review of General Psychology, 18(4), 273-286. https://doi.org/10.1037/gpr0000017
Polska wersja znajduje się tutaj.
Wybrane teksty wykorzystujące Kołowy Model Metacech Osobowości do rozwoju innych modeli teoretycznych
Cieciuch, J., & Strus, W. (2021). Toward a model of personality competencies underlying social and emotional skills: Insight from the Circumplex of Personality Metatraits. Frontiers in Psychology, 12, Article 711323. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.711323
Rogoza, R., Cieciuch, J., Strus, W., & Baran, T. (2019). Seeking a common framework for research on narcissism: An attempt to integrate the different faces of narcissism within the Circumplex of Personality Metatraits. European Journal of Personality, 33, 437-455. https://doi.org/10.1002/per.2206
Rogoza, R., Cieciuch, J., & Strus, W. (2022). Narcissistic Isolation and Enmity Concept: Disentangling the blue and dark face of vulnerable narcissism. Journal of Research in Personality, 96, Article 104167. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2021.104167
Rymarczyk, K., Turbacz, A., Strus, W., & Cieciuch, J. (2020). Type C personality: Conceptual refinement and preliminary operationalization. Frontiers in Psychology, 11, Article 552740. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.552740
Skimina, E., Strus, W., Cieciuch, J., & Topolewska-Siedzik, E. (2023). How many and what mechanisms are needed to explain self-regulatory functions in personality dynamics: Towards a model based on the Circumplex of Personality Metatraits. Journal of Personality, 91(4), 882-900. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jopy.12722
Strus, W., & Cieciuch, J. (2019). Are the questionnaire and the psycho-lexical Big Twos the same? Towards an integration of personality structure within the Circumplex of Personality Metatraits. International Journal of Personality Psychology, 5, 18-35. https://doi.org/10.21827/ijpp.5.35594
Strus, W., Cybis, N., Cieciuch, J., & Rowiński, T. (2021). Number and content of personality types across methods and samples: Empirically filling the theoretically developed map of RUNO typology. Polish Psychological Bulletin, 52(3), 211–226. https://doi.org/10.24425/ppb.2021.137886
Strus, W., Cybis, N., Cieciuch, J., & Rowiński, T. (2021). Theoretical framework for the RUNO personality typology based on the Circumplex of Personality Metatraits. Polish Psychological Bulletin, 52(3), 197–210. https://doi.org/10.24425/ppb.2021.137885
Strus, W., Łakuta, P., & Cieciuch, J. (2021). Anankastia or Psychoticism? Which one is better suited for the fifth trait in the pathological Big Five: Insight from the Circumplex of Personality Metatraits perspective. Frontiers in Psychiatry, 12(648386). https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.648386