Ze współpracownikami systematycznie stosujemy strukturalne reguły modeli kołowych do różnych obszarów funkcjonowania człowieka. Oprócz Kołowego Modelu Metacech Osobowości oraz Modelu Objawy-Kompetencje-Cechy, dotychczas zostały opublikowane następujące modele:
– Kołowy Model Kształtowania Tożsamości, który syntetyzuje różne modele powstałe w psychologii rozwoju tożsamości w tradycji badań Eriksona i Marcii;
– Kołowy Model Stylów Wierzenia, który syntetyzuje różne modele powstałe w psychologii religii w tradycji badań Allporta;
– Kołowy Model Celów Małżeńskich, będący bezpośrednim zastosowaniem Kołowego Modelu Wartości Schwartza do opisu celów wiązanych z małżeństwem przez małżonków.
Podjęta została również próba zastosowania tego sposobu myślenia poza psychologią – do opisu różnych form funkcjonowania społeczeństwa.
Kołowy Model Kształtowania się Tożsamości
W Kołowym Modelu Sposobów Kształtowania się Tożsamości wyróżniono osiem sposobów kształtowania się tożsamości, rozmieszczonych na kole.
W ten sposób Kołowy Model Kształtowania się Tożsamości integruje kilka najbardziej popularnych modeli kształtowania tożsamości w psychologii rozwojowej:
(1) model statusów tożsamości Marcii (1966),
(2) model stylów kształtowania się tożsamości Berzonsky’ego (1989),
(3) model trzech wymiarów kształtowania się tożsamości Crocetti, Rubini i Meeusa (2008),
(4) model pięciu wymiarów kształtowania się tożsamości Luyckxa i współpracowników (2008).
Podsumowujący opis Kołowego Modelu Sposobów Kształtowania się Tożsamości oraz badań prowadzonych na jego podstawie znajduje się w następującym artykule:
Topolewska-Siedzik, E., & Cieciuch, J. (2020). Kołowy Model Sposobów Kształtowania się Tożsamości: założenia teoretyczne i empiryczna weryfikacja. Psychologia Rozwojowa, 25(3), 13–32. https://doi.org/10.4467/20843879PR.20.016.13153
Podstawowe artykuły wprowadzające model
Cieciuch, J., & Topolewska, E. (2017). Circumplex of identity formation modes: A proposal for the integration of identity constructs developed in the Erikson–Marcia tradition. Self and Identity, 16(1), 37-61.https://doi.org/10.1080/15298868.2016.1216008
Topolewska, E., & Cieciuch, J. (2017). Empirical verification of the Circumplex of Identity Formation Modes and its potential to integrate different models of identity development in the Erikson–Marcia tradition. Self and Identity, 16(2), 123-142. https://doi.org/10.1080/15298868.2016.1229690
Wybrane pozostałe artykuły prezentujące badania empiryczne oparte na modelu
Topolewska-Siedzik, E., & Cieciuch, J. (2018). Trajectories of identity formation modes and their personality context in adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 47, 775-792. https://doi.org/10.1007/s10964-018-0824-7
Topolewska, E., Cieciuch, J., & Strus, W. (2018). Personality underpinnings of identity: The role of metatraits and traits in identity formation modes. Self and Identity, 18(5), 529-549. https://doi.org/10.1080/15298868.2018.1483964
Topolewska-Siedzik, E., & Cieciuch, J. (2019). Modes of personal identity formation: A preliminary picture from the lifespan perspective. Personality and Individual Differences, 138, 237–242. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.09.041
Kołowy Model Stylów Wierzenia
W Kołowym Modelu Stylów Wierzenia wyróżniono dwie domeny, istotne dla psychologicznej analizy religijności: domena relacji z transcendencją (Bogiem) i domena psychospołeczna.
– W domenie relacji z transcendencją podstawowe wymiary to stosunek do Boga/relacja z Bogiem oraz stosunek do doktryny/obrzędów/reguł/prawa.
– W domenie psychospołecznej podstawowe wymiary to: znaczenie/role jakie w osobistym stosunku do Boga i doktryny spełnia wspólnota religijna oraz rola/siła ja danej osoby w kontekście jej religijności.
W efekcie na model składają się cztery wymiary, z których każdy rozpostarty jest między dwoma biegunami.
Model został opisany w artykule
Szydłowski, P., & Cieciuch, J. (2023). The Circumplex of Faith Modes: The proposal of an integrative model in the Allportian approach. Journal for the Academic Study of Religion, 36(2), 210–241. https://doi.org/10.1558/jasr.25571
Kołowy Model Celów Małżeńskich
Na bezpośrednim fundamencie Kołowego Modelu Wartości Schwartza i współpracowników powstał Kołowy Model Celów Małżeńskich. Punktem wyjścia były wartości wyróżnione w modelu wartości, ale po serii badań empirycznych i analiz teoretycznych jako podstawowe wymiary organizujące cele małżeńskie przyjęto:
– Koncentrację na sobie versus koncentrację na małżonku,
– Zaangażowanie w relację versus unikanie relacji.
Model został opisany w artykule
Czyżkowska, A., & Cieciuch, J. (2022). Marital goals: Circular value-based model and measurement. Current Psychology, 41, 3401–3417. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00787-0
Kołowy Model Funkcjonowania Społeczeństw
Próba zastosowania reguł modeli kołowych do opisu funkcjonowania społeczeństw, w przeciwieństwie do pozostałych modeli tu opisanych, ma status raczej eksperymentu myślowego niż precyzyjnego modelu poddającego się empirycznej weryfikacji. Publikacja na ten temat jest nieco publicystyczna. Można ją pobrać stąd:
Zarazem jednak, problemy z opisem funkcjonowania społeczeństwa w kategoriach klasycznie politologicznych i socjologicznych (takich jak prawica-lewica), każe szukać innych możliwości. Jedną z nich może być właśnie ta.